Pronken met andermans veren

Vandaag ging ik wandelen in het Teteringse bos om inspiratie op te doen voor dit artikeltje zo vlak voor het Kerstfeest. Op de weg daar naar toe zag ik een grote zwart-witte vogelveer midden op mijn pad liggen. Het eerste wat bij mij opkwam was:Veren “Deze veer is wel heel bijzonder en komt niet voor niets nu op mijn pad terecht".

Ik kon het niet laten hem op te rapen en hem in mijn binnenzak te steken. Bovendien besloot ik dat mijn December bijdrage over DE VEER zou gaan. Van de vogelveer is ook ons woord (vul- of bal)pen afgeleid; een veer van de kalkoen, gans of eend. Wanneer je aan een veer denkt, dan denk je ook nog aan andere dingen zoals: De kalkoen en natuurlijk ook aan de Indiaan. Laat ik beginnen met de vogelveer zelf. 

De vogelveer

De veer is de taaie huidbedekking van vogels. Ze zijn gemaakt van keratine. Het verenkleed biedt de vogel een tweetal wezenlijke voordelen:

  1. Het werkt als een warmte-isolator en maakt het mogelijk dat de vogel “warmbloedig” is
  2. Het maakt het vliegen mogelijk.

Vogels stammen af van dinosauriërs, die ook al veren hadden. Meestal wordt daarom aangenomen dat isolatie de hoofdfunctie was van het verenkleed en dat vliegen een latere bijkomende functie is geworden. Keratine is een taai, onoplosbaar eiwit dat ook voorkomt in onze nagels, haren en in de buitenlaag van de huid, ook bij vele dieren. De buitenste cellaag bevat keratine waardoor de huid taai en waterafstotend is. Bij eeltvorming op handen en voeten neemt het aantal cellen met keratine sterk toe. Keratine bevattende cellen worden voortdurend afgestoten en vervangen door nieuwe cellen. Ook roos ontstaat door dit proces.

Een vogel heeft 4 verschillende soorten veren:

  • De eerste en meest van de andere afwijkende soort is dons. Dons isoleert en stoot water af.
  • De tweede soort zijn dekveren, deze geven de vogel stroomlijning en houden ook nog warmte vast.
  • De slagpennen zijn de grootste soort en geven lift en stuwkracht, zodat de vogel kan vliegen. Bij het zogenaamde "kortwieken" verwijdert men de slagpennen, waardoor de vogel niet meer (weg) kan vliegen.
  • De laatste soort zijn staartpennen. Deze veren zorgen dat de vogel kan sturen, geven lift en stabiliteit. De vogel gebruikt ze verder om te remmen. Ook deze veren zijn dus zeer belangrijk om te vliegen

Eind 19e eeuw veroorzaakte de hoedjesmode veel beroering. Bepaalde vogels werden gedood om in opgezette vorm dameshoedjes te versieren. De gemoederen liepen hoog op, er werd zelfs op het hoogste politieke niveau over gesproken. Dat resulteerde in een wet, die het tooien van dameshoedjes met vogelveren verbood. Tevens was de geboorte van de 1e Vogelbeschermingwet in 1899 een feit. Mijn ervaring is dat elke wandeling in de natuur een veer oplevert. Het is een kwestie van oplettendheid.

Hou er rekening mee dat het verzamelen van veren in principe verboden is. Veel vogels zijn bedreigd en dienen met respect behandeld te worden. Let op: Het meenemen van veren vanaf je vakantiebestemming is strafbaar. 

Onze kerstvogel

Lange tijd werd verondersteld dat de kalkoen van Aziatische of Afrikaanse oorsprong zou zijn. Er zijn aan deze vogel, met zijn kale rode kop, allerlei vreemde en wetenschappelijke namen toebedacht (Indiase kip, Dindon en Turkey). De oorsprong van de kalkoenen ligt echter zonder twijfel op het Amerikaanse continent waar de Indianen 4000 jaar geleden reeds jaagden op wilde kalkoenen. De vleugelbotten en veren van de kalkoenen werden gebruikt als pijlen. Met name in Mexico zijn de wilde kalkoenen (z.g. gallinas = “kippen”) reeds zo’n 2000 jaar geleden gedomesticeerd. Overdag werden de kalkoenen buiten gehouden, vaak in kuddes met een herder, en ’s nachts werden de kalkoenen opgesloten.Kerstvogel

In het begin van de 16e eeuw introduceerden de Spaanse ontdekkingsreizigers deze dieren in Europa, voor 4 kralen per stuk gekocht van de Indianen uit Mexico. De (opnieuw) gedomesticeerde kalkoenen werden in 1621 en ook later, door de Engelse kolonisten (Pilgrims) mee teruggebracht naar Amerika, waar ze werden gekruist met de Amerikaanse wilde kalkoenen. Dan duiken ook de namen gallinas de las Indias, gallo de Indias en galli d’India op (Indias betekent hier Indianen). De Fransen gebruiken de naam Dindon (= uit Indië) voor kalkoenen. In Oostenrijk is de naam Indianer nog steeds populair. De naam kalkoen is hoogstwaarschijnlijk afgeleid van Cancun, een kust- en landingsplaats voor de Spaanse Conquistadores op het Mexicaanse schiereiland Yucatan. De Maya’s noemden Yucatan “het land van de kalkoen en het hert“. Cancun was de zetel van de Maya heersers. In het “Boeck van der Hoeven“ (het boek over boerderijen) uit 1652 wordt kalkoen als calcoen geschreven. 

De magische veer

Vliegen is altijd symbolisch geweest voor ontsnapping aan de fysieke beperkingen van het aardse leven en het opstijgen van de geest naar de goden, na de dood of in mystieke beleving. Het is met name Leonardo da Vinci geweest die alles in het werk heeft gesteld de mensheid te laten vliegen.

In zekere zin gelden deze associaties ook voor vogels. Omdat vogels uit het luchtruim komen, kunnen ze ook de rol van een boodschapper hebben. Denk maar aan onze (Aarts)engelen die vaak met vogel vleugels werden afgebeeld. Ook onze Kelten/Galliërs geloofden dat het dragen van een veren hoofdtooi een aantal eigenschappen van de vogel gaf.

In vroegere tijden werden vogels gevangen om een enkele veer te plukken. Als symbool van de hemel/lucht brengen ze je de kracht en de energie van de betreffende vogel. De betekenis van een veer kun je ontdekken door de vogel, die de veer jou heeft geschonken, te bestuderen. Zijn levenswijze en karakteristieken vertellen je zijn boodschap. Als je een veer vindt is het interessant om stil te staan bij het moment: Waarom vind je juist nu, op deze plek deze veer? Welke boodschap kun je er in vinden ? Om je op gang te helpen geef ik wat trefwoorden en slagzinnen die passen bij verschillende vogels: 

  • Kip/HaanDe start van iets nieuws, antwoorden vinden die anderen niet zien
  • Kalkoen            Opoffering voor een hoger doel, een geschenk oogsten
  • Ekster              Intelligentie. De balans tussen licht en donker, geluk
  • Buizerd            Dood en wedergeboorte, nieuwe visie
  • Patrijs              Vruchtbaarheid, zelfstandig werken, vrouwelijke energie
  • Meeuw             De kracht van het samenzijn, bescherming
  • Eend                Door emoties heen kunnen kijken
  • Duif                 Brengt vrede en liefde, begrip van zachtheid
  • Pauw               Onsterfelijk, waakzaam, mededogen
  • Uil                   Maanmagie, wijsheid, berichtgever van het verborgene
  • Mus                 Verlangen, manifestatie van nieuwe liefde
  • Kauw               Monogamie, aanpassingsvermogen

Tot slot, ook een kerstboodschap

Veren zijn voor bijna alle Indianen in heel Amerika belangrijk. Iedere groep Indianen draagt de veren anders en voor iedere groep betekenen de veren iets verschillends. De soort veren die gedragen worden, is mede afhankelijk van de vogels die in het gebied voorkomen. Meestal kregen stamleden een veer wanneer ze iets deden waarvan de stam vond dat het moedig was. Maar de eerste veer kreeg een jonge krijger, wanneer hij als volwassene werd beschouwd. Tegenwoordig is bij de meeste Indianen in Noord- Amerika de verentooi van de Sioux in de mode. Het lijkt erg op de modes in hoeden en petten in West-Europa.

Ik zag laatst een briefkaart met een Indiaans gebed. Als je gebed leest, kun je daaruit ook een Christelijke en tevens Milieuvriendelijke Kerstboodschap uithalen.

Indianengebed