De Mark heeft er zat van

Elke keer wanneer ik langs de Mark fiets kijk ik goed om mij heen en laat het moois van de natuur op mij inwerken. Eigenlijk is het steeds een wonder wat ik zie. Het grootste wonder is evenwel het water. Water is leven: ons leven; het zilte nat waaruit we zijn voortgekomen. Leonardo da Vinci legde het belang van water vast in de woorden ‘Water is het bloed van de aarde’. We vestigden onze beschavingen aan zee of langs de oevers van een rivier (zoals Breda aan de oevers van de Aa of Weerijs en de Mark).

Ons belang van (drink)water

Iedereen gebruikt drinkwater, maar water is net zo belangrijk voor de landbouw, visserij, scheepvaart, recreatie en industrie. Water is overal. Een aardappel bestaat voor 80% uit water, een koe voor 74% en baby’s voor 65%. Hier in Nederland en zo dicht bij de 'goed gevulde' Mark vinden wij de overvloed aan water zo gewoon dat we er niet bij stilstaan dat de wereld van de woestijnbewoner ruw verstoord wordt wanneer een regenbui maandenlang op zich laat wachten en hoe hij moet toezien hoe zijn vee 'verdroogt' en vecht voor iedere druppel water.Waterschaarste

En wat te denken van de vrouwen uit het zuiden van Ethiopië die iedere dag vijf tot acht uur in de weer zijn om voor hun gezin water te bemachtigen. Daar waar water erg schaars is, zijn het vrijwel altijd de vrouwen die het water moeten halen. Deze dagelijkse arbeid staat bekend als de waterslavernij. Jongetjes tot een jaar of 8 halen ook nog wel water, maar als ze ouder worden moeten de moeders het weer doen, want er wordt al snel geroddeld dat de vrouw te lui is en de reputatie van een vrouw hangt af van hoe hard ze werkt.

In bepaalde gebieden bezit 70% van de patiënten een via het water overdraagbare ziektes zoals diarree of cholera. Maar minstens zo belangrijk is dat een goede watervoorziening de verlossing van de waterslavernij betekent. Dit houdt in dat meisjes naar school kunnen en zo uitzicht krijgen op een betere toekomst. Om even mijn sombere opening af te ronden: een op de acht mensen heeft geen toegang tot schoon water en jaarlijks sterven er 3,3 miljoen (ca. 10.000 per dag) mensen aan ziekten die verband houden met water. Handen wassen met zeep kan de ziekten, die diarree veroorzaken, met 45% terugdringen. Water uit de kraan is voor ons zo ontzettend gewoon dat niemand van ons daar nog bij stilstaat.

Heeft de wereld er zat van?

Water (H2O) is een simpele chemische verbinding. De aarde is wel rijk aan water, maar 97 % is zout(houdend), slechts 3% is zoet en daarvan ligt 2% opgeslagen in sneeuw en ijs. Er is dus maar 1% voor mens, flora en fauna beschikbaar (voor thuisgebruik, om gewassen mee te telen, voor industriële toepassingen). Dit beschikbare zoete water zit grotendeels als grondwater ondergronds en wordt in een snel tempo opgepompt. In ieder geval veel sneller dan het wordt aangevuld. De verwachting voor de komende jaren is bovendien dat als gevolg van klimaatverandering bepaalde gebieden met nog meer droogte te maken krijgen, maar dat b.v. West-Europa een flinke zeespiegelstijging te wachten staat (voor de komende 100 jaar tot 1,30 m). Onze grootste angst is dus dat we te weinig water zullen hebben, of juist te veel. Kijk maar eens naar de recente overstromingen in Pakistan.

Er is dus water genoeg op onze blauwe planeet. Alleen aan zoet water bestaat een steeds groter tekort. We hebben zout nodig om te leven, maar alleen in kleine hoeveelheden en zeewater bevat ongeveer 70 maal meer zout dan we op een veilige manier kunnen omzetten. Zout zeewater drinken is dus dodelijk voor ons mensen. Het ontzouten (ontzilten) van zee – of brak (grond)water lijkt een voor de hand liggende oplossing. In de jaren zeventig werd er in het Midden-Oosten mee begonnen en inmiddels wordt dit al in 150 landen toegepast. De problemen zijn de zeer hoge (energie)kosten, die met het ontzilten van zout water gepaard gaan. Bovendien laat ontzilting onvermijdelijke pekelophopingen achter, die het milieu en de watervoorziening kunnen schaden.

Een Nederlander gebruikt thuis zo’n 125 liter per dag, terwijl miljoenen armen in andere landen het moeten doen met 19 liter. Ter illustratie vermeld ik de waterprijzen van enkele gemeenten in euro’s per m³ (ofwel per 1000 liter). De prijzen van drinkwater variëren per land sterk en in de prijs wordt zelden rekening gehouden met de waterrijkdom of met juist de schaarste ter plaatse, dan wel met het gemiddelde watergebruik per dag, voor de armste wereldburger. Deze waterprijzen voor de verschillende gemeenten (met uitzondering van die voor Breda) heb ik ontleend aan National Geographic. Water prijzen

Waar komt water vandaan?

De lezers die in het Scheppingsverhaal van de Bijbel geloven, hoef ik dat niet uit te leggen. Ik laat hen graag in hun waarde. Voor de andere lezers: De oorsprong van het water op Aarde is tot op heden nog niet helemaal duidelijk. Volgens de huidige theorieën is het water voornamelijk afkomstig van de inslag van kometen. De aarde zou 3,9 miljard jaar geleden blootgesteld zijn aan een bombardement van kometen, waardoor de aarde van water werd voorzien. Op aarde bestaat er een waterkringloop waarbij zeewater verdampt (de zouten blijven achter), in de atmosfeer condenseert en als zoete neerslag weer terugvalt, waarna rivieren en grondwater het water weer terugvoeren naar de zee. Deze kringloop betekent dat de hoeveelheid water op aarde constant is. Hetzelfde water dat dinosauriërs miljoenen jaren geleden dronken, valt nu nog steeds als regen uit de hemel. Het grondwater, dat we via ons drinkwaternet drinken, kan al wel 10.000 jaar ondergronds naar ons op weg zijn geweest.

Water komt in 3 gedaanten voor: als vaste stof (ijs), als vloeistof (water) en als gas (stoom en waterdamp). Het vreemde bij water is dat wanneer het afkoelt (tot ijs) het niet krimpt, maar juist 10% uitzet. Omdat het uitzet, kan ijs op water drijven en voorkomt daarmee het volledig bevriezen van meren, rivieren en oceanen. Zonder oppervlakte-ijs, om de warmte van het (zee)water vast te houden, zou het veel te koud voor ons worden. 

Verborgen water

Hebben jullie je ooit afgevraagd hoeveel water er in een kilootje kaas gaat? Of in een kopje koffie, of in een mals stukje biefstuk? Houd je vast bij het zien van de cijfers! Alle producten die we met het grootste gemak uit de supermarkt halen, hebben vaak een beangstigend groot zoetwaterverbruik.Water besparen Dit zoetwaterverbruik wordt de 'water-voetafdruk' genoemd en het is als het ware een 'verborgen' zoetwaterverbruik. Een denkbeeldige hoeveelheid zoetwater, die met de totstandkoming van een product is gemoeid. De zoetwater arme landen zoals b.v. in het Midden-Oosten importeren hun voedsel, dat met zoetwater van rijke waterlanden is verbouwd. Biljoenen denkbeeldige hoeveelheden worden aldus verplaatst door onze wereldhandel. Gebieden met de grootste vlees- en graanexport zijn dus ook de topexporteurs van verborgen water. Zo voert Japan voor 15 keer meer verborgen water in, dan dat het uitvoert.

Voor de waterbewuste lezers volgt hier volgt een lijstje met de verborgen hoeveelheden water: 

Product

Liter water

Vel papier

10

Appel

70

Glas bier

75

Kop thee

30

Glas melk

200

Kop koffie

140

Kipfilet (300 gr)

1170

Hamburger

2400

Kaas (500 gr)

2500

T-shirt (katoen)

2700

Spijkerbroek

11.000

Biefstuk (500 gr)

15.500

Een menselijk dieet dat uit vlees bestaat, vergt 60% meer water dan een vegetarisch dieet. Wie wil er dan nog een biefstuk?  

De boodschap

Beste lezers eet bewuster vlees, wees zuinig met water en sta eens stil bij 'het water uit de kraan'. Het water in de Mark komt er van zelf, maar dat uit de kraan niet. Ik sluit af met een toepasselijk Brabants spreekwoord, dat luidt als volgt: “Tis krek es waoter op ‘ne gloeiige kei; tis zo verslagen”. Voor de niet Brabanders: “Het is precies als water op een gloeiende kei; het is zo verdampt“.

Tegenwoordig zouden we zeggen: Goeie raad helpt niet. Ik hoop dat mijn boodschap niet zo snel zal verdampen als goeie raad en als water op een gloeiende kei!