Verhalen

De vliegenzwam

Ik reed onlangs met mijn fiets op het fietspad langs de drukke kapittelweg te Breda en ontdekte daar, enigszins tot mijn verbazing, een prachtige Vliegenzwam in de berm, onder een boompje. Ik vond dat zeer bijzonder zo'n opvallende paddenstoel, te midden van een stedelijke omgeving en open en bloot, langs een van de meest druk bereden fietspaden van Breda. Ik was enige dagen tevoren met mijn kleinkinderen nog in het bos geweest. We zochten daar enkele uren tevergeefs naar een Vliegenzwam. En hier stond er een, open en bloot te pronken.

Als ik dat had geweten!

Wanneer ik, als gids, door het bos loop en een Vliegenzwam tegenkom, kan ik er allerlei verhalen over vertellen zoals b.v. hoe komt hij aan zijn naam en waarom werd hij vroeger de gekmakende paddenstoel genoemd? Toen ik met mijn kleinkinderen in het bos naar hem zocht, was het enkele dagen vóór Sinterklaas. Op dit moment is het Kerstmis. Dit is voor veel mensen de tijd van de Kerstman. In Amerika noemen ze de Kerstman Santa Claus en kennen ze onze Sinterklaas niet. Rondom de kersttijd en met dat beeld van die Vliegenzwam voor ogen, lijkt het mij logisch dat ik in mijn verhaaltje in ga op de Vliegenzwam en de Kerstman.

De vliegenzwam, Sint Nicolaas en de Kerstman

De figuur van de Kerstman is bij ons in Nederland nog maar kort onderdeel van de kersttradities, maar hij heeft inmiddels een prominente plaats verworven op kerstkaarten, in etalages, in kerstmuziek en elders. Het is opvallend dat de Kerstman precies dezelfde rood-wit kleuren draagt als Sinterklaas, maar ook het rood-wit van de Vliegenzwam. Is dit nou toevallig of niet? Ik denk van niet.

De figuur van de Kerstman gaat terug op onze Sinterklaas, die door Nederlandse kolonisten destijds werd meegenomen naar de Verenigde Staten. Zijn naam verbasterde daar van ‘Sinter Klaas’ tot ‘Santa Claus’. Het zijn wel de Amerikanen geweest, die het uiterlijk van de Kerstman bepaalden. De uit Europa geïmporteerde Sinterklaas kreeg al gauw een muts in plaats van de mijter en ook de staf verdween. St. Nicolaas was oorspronkelijk een katholiek heilige, maar tijdens de Reformatie schaften de protestanten de verering van heiligen af. De Amerikanen vonden het te moeilijk om St. Nicolaas te laten vallen, omdat hij zo populair was. Daarom beeldden ze hem af zonder bisschopsmijter en noemden hem Kerstman. Het kwam goed uit dat St. Nicolaas destijds was gestorven in december, want nu kon hij als Kerstman worden gekoppeld aan Kerstmis en kerstcadeaus. Een lange tijd heeft de Kerstman een lang gewaad met mantel gedragen. De Kerstman heeft dezelfde vrijgevigheid behouden als onze Sinterklaas, al is dit meer gericht op volwassenen dan op kinderen. Maar dat heeft met de Amerikaanse commercie te maken.

In 1931 liet Coca-Cola een advertentie ontwerpen door een Zweedse kunstenaar, waarop twee kinderen flessen Coca-Cola aan de Kerstman gaven. Hier had hij een grote, witte baard, zwarte laarzen, een dikke rode jas en een aanstekelijke lach. Precies zoals we hem vandaag de dag kennen en aanbidden. Nu zijn er mensen die denken dat de kleur rood van de Kerstman is ontleend aan de kleuren van het Coca-Cola concern. Dat waag ik te betwijfelen en ik denk dat het juist andersom gebeurd is. Coca-Cola heeft deze kleur ontleend aan de Kerstman, ofwel eigenlijk aan onze Sinterklaas. Het zit namelijk zo, vroeger waren onze Germaanse priesters, tijdens hun rituele handelingen, gekleed in gewaden van rood en wit. De kleuren rood en wit van Sinterklaas (en dus ook van de Kerstman) zijn hiervan afgeleid. Die kleuren zouden weer verband houden met de kleuren van de Vliegenzwam. Door het eten van de voor hun heilige Vliegenzwam konden de Germaanse priesters in contact komen met de godenwereld (De Vliegenzwam stond bij deze priesters bekend als hallucinogeen).

Wanneer het bliksemde en onweerde reed Donar, de god van de donder, door het Walhalla (de hemel) op zijn witte schimmel Sleipnir. Op zijn schouder zaten twee zwarte raven Hugin en Mugin, die hem alles moesten verklappen over de daden van de mensen (bij ons de zwarte pieten). Hij zond de zwarte raven ’s morgens uit om bij de mensen te gaan spieden. Zij moesten Donar daarover uitvoerig verslag uitbrengen. De Germanen geloofden dat Donar achterna gezeten werd door boze geesten en dan als een bezetene door het luchtruim reed op zijn witte schimmel, die 8 poten had. Overal waar de machtige poten van het paard de rotsachtige bodem raakten, spatten rode vonken op. Elke vonk werd een rode Vliegenzwam, met witte stippen. De witte stippen waren de schuimvlokken uit de mond van het paard. Daarom beschouwden de Germanen de Vliegenzwam als een geschenk van de goden. Bij onze Germaanse voorouders fungeerde de schoorsteen als “koker der geestenwereld” dit is de verbindingsweg tussen de hogere wezens en de gewone stervelingen. Later werd de schoorsteen, als onze open haard, het gezellige middelpunt van het intiem huiselijke leven. Het “schoenzetten” omstreeks 5 december en het gebruik dat Sinterklaas en de zwarte pieten door de schoorsteen komen, herinnert aan deze oude Germaanse functie.Crucified Santa

Dat de Kerstman de gemiddelde Amerikaan niet meer zal herinneren aan onze katholieke bisschop Sinterklaas, blijkt wel uit de hele manier, waarop zij hun Santa Claus een plaats hebben gegeven in hun commerciële kerstfeest. Een Amerikaan uit de staat Washington heeft onlangs uit protest tegen de 'vercommercialisering' van het kerstfeest een levensgrote plastic Kerstman aan een kruis genageld in zijn tuin. Hij verkoopt ook kerstkaarten met foto's van zijn actie met de tekst “De Kerstman stierf voor uw Mastercard Beelden”. Foto’s van de 'crucified Santa' zijn intussen nationaal nieuws in de VS.

De Canadese posterijen proberen samen met de politie aldaar een 'rebelse elf' te pakken te krijgen. Deze elf heeft namelijk obscene brieven naar kinderen in Ottawa verstuurd, met de Kerstman als afzender. Er zijn zo'n tien obscene brieven verstuurd naar kleine jongetjes en meisjes in Ottawa, die naar de Kerstman hadden geschreven. Dat kan in Canada met een speciale Kerstman postcode, H0H 0H0. De Canadese post heeft 11.000 man in dienst, die de kinderen terugschrijven uit naam van de Kerstman. Een woordvoerder denkt dat de elf in zijn of haar eentje heeft geopereerd.

Ik hoop dat jullie allemaal een goed en spannend St. Nicolaasfeest gehad hebben en voor straks wens ik jullie een Zalige en gelukkige Kerstmis toe.